Pierwszy komputer - Cz.3
Rozwój kryptografii i maszyn analitycznych w Polsce

Autor: BitBlog.pl

ENIGMA

W roku 1919 w Sztabie Generalnym Wojska Polskiego w Oddziale Informacyjnym wyodrębnia się nowa komórka nazwana Sekcją Szyfrową, która swoje pierwsze sukcesy odnosi w wojnie polsko-bolszewickiej w latach 1919-1921. Odegrała ona kluczową rolę dla Polski w wygraniu tej wojny. Prawie dekadę później kiedy Hitler powoli dochodzi do władzy na Uniwersytecie Poznańskim zostaje zorganizowany kurs kryptologi, skierowany głównie dla studentów matematyki, znających język niemiecki. Na kurs zostają skierowani trzej najzdolniejsi uczniowie - Marian Rejewski, Jerzy Różycki i Henryk Zygalski. W roku 1930 zostaje utworzona filia Sekcji Szyfrów w Poznaniu, w której zatrudniono ośmiu najzdolniejszych absolwentów kursu kryptologii m.in. Mariana Rejewskiego. W roku 1931 Sekcja Szyfrów łączy się z innymi podobnymi agencjami i przekształca się w Biuro Szyfrów. Rok później Rejewski, Różycki i Zygalski zostali zatrudnieni w Warszawskim Biurze Szyfrów Sztabu Głównego Wojska Polskiego. Od września 1932 roku Rejewski rozpoczął pracę nad Enigmą.

1932 - 1943

Pod koniec lat dwudziestych podejmowano pierwsze próby złamania szyfru Enigmy przez Francuzów, Anglików oraz Polaków. Niemiecka maszyna szyfrująca używała szyfrów polialfabetycznych, które były mocno zaawansowane jak na tamte czasy. Pozwalało to ukryć cechy językowe wiadomości. W początkowym okresie pracy Biura Szyfrów zatrudniano specjalistów językowych, którzy mieli za zadanie szukanie specyficznych cech językowych takich jak np. częstość powtarzania się liter czy długość wyrazów. Ze względu na słabe efekty pracy lingwistów Sztab Generalny WP podjął decyzję o zatrudnieniu matematyków.

Francuski wywiad uznając za bezwartościowe zdobyte około 1931 roku schematy budowy maszyny Enigma przekazał je Polakom. Spowodowane było to m.in brakiem wiary w możliwość rozpracowania algorytmu szyfrującego Enigmy. Pod koniec roku 1932 Rejewskiemu udało się złamać szyfr Enigmy i wkrótce w Wytwórni Radiotechnicznej AVA zamówiono kopię niemieckiej maszyny szyfrującej, nazwanej „Lacida”. Rejewski opracował mechaniczne urządzenie zwane cyklometrem. Urządzenie pozwalało liczyć cykliczne permutacje szyfrogramów, co umożliwiało deszyfrację niemieckich wiadomości w 15 minut. W roku 1937 cyklometr przestał być przydatny ze względu na modyfikację algorytmu Enigmy. Rok później Rejewski zaprojektował bombę kryptologiczną, było to urządzenie elektryczno-mechaniczne zbliżone do maszyny analitycznej, którego zasada pracy opierała się na nowo powstałej teorii cykli. Potocznie określana Bomba Rejewskiego w odróżnieniu od późniejszej bomby Turinga, była zbudowana z 6 sprzężonych ze sobą maszyn Lacida, które napędzał silnik elektryczny. Biuro Szyfrów zdołało zbudować 6 takich urządzeń, które pozwalały zastąpić pracę 100 ludzi a bomba służyła jedynie do łamania kluczy dziennych. Wiadomości dekodowano przy użyciu specjalnie przygotowanych arkuszy perforowanego papieru tzw. płacht Zygalskiego.

bomba

Rys. 1 - Bomba kryptologiczna Mariana Rejewskiego

W 1939 roku przyszła kolejna modyfikacja i usprawnienie algorytmu szyfrującego Enigmy, co wymuszało konieczność zbudowania kolejnych 54 bomb. Wykraczało to poza możliwości finansowe polskiego wywiadu. Polski rząd dzięki naszym kryptologom zdawał sobie sprawę z nieuchronnie zbliżającej się II Wojny Światowej, dlatego zdecydował się przekazać plany bomb oraz kopię Enigmy wywiadowi francuskiemu i angielskiemu.

Dokumentacja oraz kopia maszyny przekazana Brytyjczykom trafiła w ręce Alana Turinga, dzięki czemu stworzył on swoją bombę kryptologiczną, udoskonalając tym samym pracę Rejewskiego. Następnie w roku 1943 angielscy kryptolodzy skonstruowali pierwszy komputer kryptologiczny na świecie o nazwie Collosus.

W Polsce początki prac nad stworzeniem uniwersalnej maszyny cyfrowej rozpoczęły się na początku lat 50. Pierwszym takim projektem był komputer zerowej generacji GAM-1, który powstał w roku 1950-tym w Państwowym Instytucie Matematycznym w Warszawie. Służył on jedynie do celów dydaktycznych. W latach 1953-1955 powstaje doświadczalny komputer pierwszej generacji EMAL-1, który zaprojektował Polski pionier informatyki Romuald Marczyński. Maszyna ta była wzorowana na brytyjskiej EDSAC. Ze względu na problemy z niezawodnością elementów, maszyna licząca nie została w pełni uruchomiona a doświadczenie przy jej budowie zostało wykorzystane przy kolejnych projektach.

Pierwszym komputerem zbudowanym w Polsce i wykorzystanym do obliczeń praktycznych był EMAL-2, który powstał w latach 1957-1958. Był kontynuacją prac profesora Marczyńskiego w Grupie Aparatów Matematycznych Państwowego Instytutu Matematycznego oraz Politechniki Warszawskiej i Instytutu Badań Jądrowych. Był pierwszym komputerem wyposażonym w pamięć z wykorzystaniem bębna magnetycznego.

XYZ pierwszy Polski komputer uniwersalny

To komputer "laboratoryjno-użytkowy" powstały kilka miesięcy przed EMAL-2 w Biurze Obliczeń i Programów Zakładu Aparatów Matematycznych PAN, pod kierownictwem prof. dr inż. Leona Łukaszewicza. Organizacja logiczna została zapożyczona z IBM 701. Podstawowe układy logiczne zbudowane były w oparciu o dynamiczne przerzutniki, wykorzystujące jedną triode oraz diodowo-ferrytowe bramki OR oraz AND. Dzięki koncepcji dynamicznych przerzutników zapożyczonych z maszyny M-20, komputer XYZ wymagał dwa razy mniej lamp.

XYZ początkowo nie posiadał pamięci stałej, używał jedynie pamięci RAM o dość ciekawej konstrukcji opartej na opóźnieniu ultradźwięku w rurze wypełnionej rtęcią, pochodzącej z maszyny EMAL. Później komputer został rozbudowany i dodano do niego pamięć bębnową, konsolę sterującą i czytnik kart perforowanych. Komputer dysponował szybkością maksymalnie 4500 dodawań oraz 500 mnożeń na sekundę i był wykorzystywany głównie do obliczeń matematycznych. Prof. Łukaszewicz w jednym z wywiadów przyznał, że konstrukcja IBM 701 i tak była już prosta, a jego zespół uprościł ją w jeszcze większym stopniu. Spowodowane to było skromnymi środkami i faktycznym niewielkim doświadczeniem twórców.

XYZ

Rys. 2 - XYZ pierwszy polski komputer

W kolejnych latach powstała seria komputerów UMC, ZAM, ODRA oraz MERA. Komputery UMC były pierwszymi produkowanymi masowo w Polsce przez wrocławską firmę ELWRO. Produkcja seryjna UMC-1 rozpoczęła się w 1962 roku, zgodnie z projektem Zakładu Konstrukcji Telekomunikacyjnych i Radiofonii Politechniki Warszawskiej. Komputer zbudowany był na lampach elektronowych i posiadał pamięć operacyjną bębnową. Do obliczeń używał dość nietypowego systemu negabinarnego o podstawie -2, który był pierwszym na świecie. W sumie maszyn UMC-1 zbudowano około 25 sztuk. Seria UMC-10 była już wersją tranzystorową powstałą w 1965 roku. Rodzina komputerów ZAM rozpoczęła się od modelu ZAM-2 w 1960 roku i była to produkcyjna wersja komputera XYZ. Jego przeznaczeniem były obliczenia numeryczne ale miał także zastosowanie w przetwarzaniu danych. Kolejnymi produkowanymi modelami były ZAM-21 i ZAM-41. Komputery te produkowane były w zakładach doświadczalnych Instytutu Maszyn Matematycznych w Warszawie.

Seria komputerów ODRA

ODRA produkowana była we Wrocławskich Zakładach Elektronicznych ELWRO. Pierwszy prototyp o nazwie ODRA 1001 powstał w latach 1960-1961 i był opracowany równolegle z maszyną UMC-1. Do jego produkcji wykorzystano także lampy elektronowe. Jako prototyp komputer ten nie przeszedł testów niezawodności i nie dopuszczono go do produkcji masowej. ODRA 1002 była kolejnym prototypem rozwojowym wykonanym tym razem w technice lampowo-tranzystorowej w 1962 roku. W roku 1964 zakłady Elwro wyprodukowały model ODRA 1003, który wszedł do produkcji seryjnej. Uruchomiły również produkcje pamięci bębnowej, która stanowiła pamięć zewnętrzną maszyny. ODRA 1003 była komputerem szeregowym II generacji, wykonanym całkowicie w technice tranzystorowej (germanowe tranzystory stopowe i ostrzowe diody germanowe).

ODRA 1013 której produkcja seryjna rozpoczęła się w 1966 roku, był komputerem drugiej generacji zbudowanym na polskich germanowych tranzystorach stopowych. Nowością było zastosowanie w nim operacyjnej pamięci ferrytowej i pamięci masowej z zastosowaniem bębna magnetycznego. Komputer dzięki temu był dwa razy szybszy od poprzednika.

Prototyp ODRA 1103 powstał w roku 1966 a roku później wszedł do produkcji, zadaniem tej maszyny były obliczenia arytmetyczne i współpraca z innymi maszynami analitcznymi. Posiadała rozszerzoną pamięć ferrytową i obsługiwała m.in. programy obrotu towarami oraz listy płac pracowników. Wyeksportowano 8 sztuk tej maszyny do Czechosłowacji.

W roku 1967 skonstruowano i wyprodukowano model ODRA 1204. Posiadał on już szereg usprawnień w stosunku do poprzednich modeli. Był komputerem, który mógł wykonywać obliczenia równoległe, gdzie wiele instrukcji wykonywanych jest jednocześnie. Jednostka Centralna składała się z Arytmometru, gdzie wykonywane są operacje arytmetyczno-logiczne, z pamięci operacyjnej składającej się z 24-bitowych komórek, z kanałów operacyjnych zawierających rejestry pomocnicze oraz pamięci stałej. Programowalna pamięć stała ROM została zastosowana po raz pierwszy w Polsce. Komputer ponadto wyposażony był w dwa rodzaje pamięci masowej tj. bębnowej oraz taśmowej i korzystał z systemu operacyjnego SOW lub MASON. Jego głównym przeznaczeniem były obliczenia naukowo-techniczne. ODRA 1204 opis funkcjonalny.

ODRA 1204

Rys. 3 - Polski komputer ODRA 1204

Od roku 1968 zakłady ELWRO rozpoczęły produkcję komputerów na licencji brytyjskiej firmy ICL (ang. International Computers Ltd.). Pierwszym z nich była ODRA 1304 zgodna logicznie i programowo z maszyną ICL 1904. Wyposażona była w brytyjski system operacyjny EXEC. Nowością na polskim rynku było zastosowanie w niej pamięci masowej dyskowej o pojemności 8MB - produkcji bułgarskiej. Była szybsza od ICL 1904, połowę mniejsza i zużywała mniej energii elektrycznej.

ODRA 1305 była już trzecią generacją polskich komputerów i była zbudowana na układach scalonych typu TTL (ang. Transistor-Transistor Logic), w pełni zgodna z komputerami serii ICL 1900. Posiadała pamięć operacyjną półprzewodnikową oraz rozbudowana była m.in o kontroler dysków twardych MFM (ang. Modified Frequency Modulation) i dyski Seagate model ST-251.

Ostatnim modelem komputerów z tej serii była ODRA 1325 oraz ich wersja militarna RODAN 10. Komputery powstały w latach 1972-1974. Przeznaczeniem modelu ODRA 1325 było wielodostępne przetwarzanie danych oraz sterowanie procesami technologicznymi. W podstawowej konfiguracji bez przystawki zmiennoprzecinkowej nie nadawał się do obliczeń naukowo-technicznych. Do komputera podłączano polskie terminale marki MERA i UNIMOR. ODRA 1325 tak jak jej poprzedniczka była zgodna z ICL 1900. Jednostka centralna wyposażona była w pamięć ferrytową o pojemności od 32 do 128 KB.

Systemy Komputerowe RIAD

Jednolity System Elektronicznych Maszyn Cyfrowych (JS EMC, Riad) był systemem komputerowym produkowanym w latach 1970-1991 przez państwa Układu Warszawskiego wg. dyrektywy władz sowieckich. Produkcja procesorów i urządzeń we/wy została rozdzielona pomiędzy kraje RWPG. Rodzina maszyn RIAD R1 wykorzystywała architekturę logiczną i system operacyjny IBM System/360 a RIAD R2 był zgodny z IBM System/370.

Inżynier Bronisław Piwowar szef Ośrodka Badań Rozwojowych ELWRO pod koniec roku 1970, został oficjalnie powołany przez ministra przemysłu maszynowego na zastępce Głównego Konstruktora maszyn cyfrowych jednolitego systemu RIAD w Polsce. W następnym roku objął stanowisko Głównego Konstruktora. To oznaczało, że zakłady ELWRO miały oficjalnie pracować nad maszynami mainframe systemu RIAD. Kłóciło się to zupełnie z polityką zakładu, który w tym czasie pracował nad serią komputerów ODRA i współpracował już z brytyjską firmą ICL (konkurentem dla IBM). Kierownictwo OBR podjęło decyzję, że podejmą współpracę z Rosją jednocześnie rozwijając dalej komputery ODRA. Można powiedzieć, że między Polską a Rosją rozpoczęła się rywalizacja w budowie komputera R-30.

Elwrowcy dzięki zdobytemu doświadczeniu w budowie ODRY na bazie półprzewodników stworzyli maszynę, która okazała się wyprzedzać Rosyjską wersję R-30 o dekadę. Charakteryzowała się wyjątkowo małymi jak na tamte czasy rozmiarami i w porównaniu z oryginalnym IBM 360/50 była prawie czterokrotnie mniejsza. Rosjanie początkowo byli oburzeni tą "niesubordynacją" ale po kilku miesiącach zgodzili się aby Polska rozpoczęła produkcję swojej wersji ale pod nazwą R-32 (EC-1032). Sami natomiast rozpoczęli pracę nad wersją R-33. Maszyna wyposażona była w ferrytową pamięć operacyjną w czterech rozmiarach: 256 kB, 512 kB, 768 kB lub 1MB.

Podczas targów w Brnie w roku 1974 wykonano porównanie szybkości obliczeń różnych komputerów systemu RIAD. Elwrowski R-32 okazał się najszybszy, wykonując milion operacji w ciągu 7 sekund. Drugim najszybszym był R-40 (NRD), wykonując działania w 9 sekund. Następny był R-30 (ZSRR), któremu zajęło to 70 sekund i Bułgarski R-20 z wynikiem 200 sekund. W latach 1973-1986 zainstalowano 160 maszyn cyfrowych R-32 w kraju i 15 za granicą. Odbiorcami polskiego komputera była Czechosłowacja, Węgry i Jugosławia. Pomimo, że R-32 dominował technologicznie nad pozostałymi modelami, ELWRO nie otrzymało zamówień z ZSRR.

Polskie konfiguracje maszyn R-32 były wykorzystywane w Narodowym Banku Polskim, Fabryce Samochodów Małolitrażowych w Tychach, CKD Praga, Fabryce Samochodów SKODA Pilzno, MAV Zahony na Węgrzech (największy graniczny węzeł kolejowy), w ośrodku obliczeniowym ZUS w Budapeszcie (emerytury i renty dla całych Węgier) oraz w jugosłowiańskiej firmie VELEBIT.

W roku 1986 w zakładach ELWRO powstała maszyna R-34 (EC 1034), która była uniwersalnym systemem cyfrowym należącym do trzeciego szeregu Jednolitego Systemu Elektronicznych Maszyn Cyfrowych RIAD 3. Była w pełni kompatybilna z pozostałymi maszynami z rodziny RIAD 3 a tym samym także ze wszystkimi komputerami RIAD 1, RIAD 2, IBM 360, IBM 370 oraz IBM 303X. Jednostka Centralna EC2134 mogła wykonać do 420 tys. operacji na sekundę w tym arytmetykę dziesiętną, stałoprzecinkową, zmiennoprzecinkową oraz operacje logiczne. Pamięć operacyjna NMOS DRAM była wykonana w technologii półprzewodnikowej o pojemności do 64MB. Pamięć wirtualna zwiększająca możliwości całego systemu, umożliwiała każdemu programowi adresowanie pamięci do 16MB.

Ponadto system korzystał już z funkcji stronicowania pamięci opracowanej przez inż. Jacka Karpińskiego i użytego wcześniej w komputerze K-202. Przestrzeń stronicowania pamięci wirtualnej dla programów znajdowała się na dyskach w postaci woluminu stron, zawierającego zbiory SYS1.PAGE. Jednostki dyskowe m.in EC5067, które pracowały z pakietem dyskowym EC5267 o pojemności 200MB zapewniały bezpośredni dostęp, modularność, wydajność oraz dużą pojemność jak na tamte czasy. Własności te pozwalały na wykorzystanie R-34 w wielu dziedzinach elektronicznego przetwarzania danych takich jak rezerwacja miejsc lotniczych, kierowanie zakładami produkcyjnymi czy w obsłudze banków danych. Maszyna R-34 posiadała także możliwość współpracy z urządzeniem wejścia/wyjścia EC5075 na dyski elastyczne 8" oraz z jednostką sterującą pamięcią taśmową EC5525.03.

Seria komputerów MERA

Komputery z nazwą MERA w od różnieniu od komputerów ODRA produkowane były w różnych zakładach w całej Polsce. Były to m.in. MERA-Błonie, MERA-ELZAB w Zabrzu, MERA-STER w Katowicach i Zabrzu oraz Zakłady MERA w Warszawie. Wszystkie te placówki należały do zjednoczenia MERA, skupiającego zakłady produkujące maszyny elektroniczne w PRL'u. Pierwszym urządzeniem MERA był kalkulator model 203b, produkowany od 1972 r. w zakładach MERA-ELZAb w Zabrzu. Był zaawansowanym urządzeniem zmiennoprzecinkowym o dość sporej wadze bo 5,5 kg i zastosowaniu inżynieryjnym.

W Instytucie Maszyn Matematycznych w Warszawie w tym samym czasie powstawało inne urządzenie o nazwie MOMIK 8b. Był 8-bitowym minikomputerem zbudowanym całkowicie na układach scalonych TTL, choć pamięć operacyjna była wykonana z rdzeni ferrytowych o pojemności do 16KB (najczęściej 8KB).

Na jego podstawie w roku 1974 zapoczątkowana została rodzina systemów MERA 300 (MERA-301, 302, 303, 304, 305, 306). System MERA 300 został opracowany przez Ośrodek Badawczo Rozwojowy Urządzeń Informatyki "ERA" a wyprodukowany przez Zakłady Wytwórcze Przyrządów Pomiarowych "ERA" w Warszawie. Jednostka centralna systemu MERA 300 w zależności od konfiguracji posiadała procesory MOMIK 8b/100 lub MOMIK 8b/1000 i pamięć operacyjną ferrytową o pojemności do 32K. Mogła wykonywać do 250 tys operacji na sekundę i współpracować z wieloma urządzeniami zewnętrznymi takimi jak: drukarka, maszyna do pisania/klawiatura, czytnik i perforator taśmy, pulpit sterowania, pamięć taśmowa, monitor czy z urządzeniami pomiarowymi. Pozostałe maszyny różniły się konfiguracją i zastosowaniem. Podstawowym systemem operacyjnym dla rodziny MERA 300 był egzekutor RTX, Nucleus oraz SOWA. Seria 300 przyczyniła się do skomputeryzowania Polski w latach 70 (głównie przedsiębiorstw).

MERA 301

Rys. 4 - Polski komputer MERA 301

W latach 1970-1973 powstaje polski 16-bitowy minikomputer K-202. Opracowany i wykonany przez inż. Jacka Karpińskiego. Była to całkowicie rewolucyjna konstrukcja jak na tamte czasy, choć oparta na podzespołach sprowadzanych z Anglii. Na jej podstawie w roku 1976 został opracowany pierwszy minikomputer MERA 400 i produkowany aż do 1987 roku w Zakładach Systemów Minikomputerowych MERA w Warszawie. MERA 400 choć konstrukcyjnie była wzorowana na komputerze K-202 to ze względu na koszty podzespołów musiała zostać przebudowana i dostosowana do polskich warunków. Zrezygnowano więc z części sprowadzanych z zagranicy i zastosowano polskie podzespoły. Moduł Jednostki Centralnej MJC-400 pracował w trybie 16 bitowym i wykonywał około 400 tys. op/s. Współpracował z pamięcią operacyjną ferrytową MPOF-400 lub później półprzewodnikową MPOP-400 o pojemnościach do 1 MB. Komputer pozwalał na obsługę jednocześnie do 16 urządzeń peryferyjnych m.in. takich jak pamięci dyskowe, taśmowe lub kasetowe, monitory czy drukarki. Wszystkie urządzenia produkowane były w zakładach Zjednoczenia MERA. Systemem operacyjnym stworzonym dla tej maszyny był SOM oraz CROOK (oparty na założeniach systemu UNIX).

Kolejnymi minikomputerami były MERA-217, który był właściwie zaawansowanym kalkulatorem inżynierskim oraz MERA-100. MERA-217 był produkowany w Zakładach Urządzeń Komputerowych MERA-ELZAB. Posiadał Jednostkę Centralną MERA-214 i pracował z pamięcią taśmową oraz drukarką. W 1977 roku w biurze konstrukcyjnym Zakładów Mechaniczno Precyzyjnych "Mera-Błonie" powstała MERA-100. Był to 8 bitowy minikomputer dedykowany automatyzacji wszelkich prac biurowo-księgowych w małych zakładach produkcyjnych, hotelach lub bankach. Posiadał budowę modularną, która umożliwiała dobór konfiguracji do zastosowań. Pamięć operacyjną można było rozszerzyć do 64KB. W wersji podstawowej współpracował z pamięcią kasetową i klawiaturą alfanumeryczną. Jako wyposażenie dodatkowe umożliwiał pracę z dyskami elastycznymi na których można było prowadzić kartoteki magazynowe, kadrowe, płacowe czy części zamiennych.

Pierwszym polskim mikrokomputerem opracowanym na bazie mikroprocesora K-590 produkcji radzieckiej była MERA-60. Procesor był zgodny programowo z serią komputerów PDP-11, produkowanych przez amerykańską firmę DEC. Seryjną produkcję rozpoczęto w 1979 roku w Centrum Naukowo-Produkcyjnym Systemów Sterowania MERA-STER, przy czym produkowano tam wersje podstawowe mikrokomputera. Specjalizowane podzespoły oraz oprogramowanie produkował Zakład Modeli i Prototypów Instytutu Systemów Sterowania w Katowicach, który opracował ten komputer. MERA-60 była komputerem niezwykle wszechstronnym w zastosowaniu dzięki dużej liczbie modułów. Umożliwiała wykorzystanie 16 bitowych procesorów M1 lub M2 (odpowiedników LSI-11/03 firmy DEC), które współpracowały z pamięciami RAM typu P1/P2 oraz MPD-60 o pojemności do 16KB a także z pamięcią EPROM MPR-60/PP1 lub MPE-60 A/B. Ponadto mikrokomputer wyposażony był w kontroler pamięci kasetowej oraz dysków elastycznych, które umożliwiały załadowanie systemu operacyjnego RT-60.

MERA 60

Rys. 5 - Pierwszy polski mikrokomputer MERA 60

W tym samym czasie w biurze konstrukcyjnym Zakładów Mechaniczno-Precyzyjnych "MERA-Błonie" został zaprojektowany mikrokomputer MERA-200, zbudowany na bazie mikroprocesora Intel 8080/8085. Posiadał pamięć RAM o pojemności do 32KB i zewnętrzną pamięć dysków elastycznych. Był komputerem uniwersalnym, ogólnego zastosowania a przystosowanie do wymagań użytkownika odbywało się głównie poprzez zmianę oprogramowania.

Mikrokomputer MERA-80 był ostatnim urządzeniem z tej rodziny, opracowanym przez Instytut Systemów Sterowania w Katowicach i wyprodukowanym w zakładach MERA-STER w Zabrzu w roku 1982. Jednostką centralną były 8 bitowe procesory Intel 8080A o oznaczeniu MKS 1001. Komputer zbudowany był w formie 19" kaset, w których mieściło się do 24 pakietów. MKS1172 był pakietem pamięci RAM i posiadał pojemność 4KB. Maszyna cyfrowa współpracowała także m.in. z pakietem pamięci EPROM o oznaczeniu MKS 1181, pamięcią przełączalną RAM/ROM o oznaczeniu MKS 1193 oraz pakietem MKS 1165, który był kontrolerem dysku elastycznego PLx45D.

Seria komputerów ELWRO

ELWRO 500 był pierwszym komputerem z rodziny ELWRO, produkowanym od 1983 roku we wrocławskich Zakładach Elektronicznych Elwro. Był to 8 bitowy mikrokomputer z polskim procesorem MCY7880. Posiadał 48KB pamięci operacyjnej oraz pamięć masową w postaci dwóch napędów dysków elastycznych 8" o pojemności około 256KB. Jego głównym przeznaczeniem było użytkowanie programów do zarządzania płacami lub rachunkowością, które działały w oparciu o system operacyjny EMOS.

Rozwinięciem 500-tki było ELWRO 600 produkowane od 1985 roku. Posiadało pamięć operacyjną o pojemności 64KB i powiększoną pamięć ROM do 8KB, m.in ze względu na umieszczony tam program monitorujący pamięć operacyjną, rejestry oraz funkcje związane z dyskietkami. Nowością było także zastosowanie do 4 napędów dysków elastycznych 5.25" o pojemności około 75KB. Był to pierwszy komputer o budowie modułowej (umożliwiający łatwą rozbudowę), wyprodukowany w zakładach ELWRO.

ELWRO 600

Rys. 6 - Polski mikrokomputer ELWRO 600

W tym samym roku powstała nowa rodzina mikrokomputerów ELWRO 800. Pierwszy ELWRO 800 został wyprodukowany jedynie w ilości około 100 sztuk. Nigdy nie wszedł do seryjnej produkcji, tym nie mniej został nagrodzony złotym medalem na Międzynarodowych Targach Poznańskich. Podobnie jak poprzednik posiadał budowę modułową, był dostępny w dwóch architekturach 8 i 16 bitowej. W konfiguracji z jednym 16 bitowym procesorem był klonem IBM PC.

W roku 1986 zakłady ELWRO zaprezentowały na Międzynarodowych Targach Poznańskich ELWRO 800 Junior, kolejny 8-bitowy mikrokomputer ale tym razem z procesorem U880D. Był jednym z trzech mikrokomputerów, opracowanych w wyniku ogłoszenia konkursu na komputer dla szkół do nauki informatyki w Polsce, przez Ministerstwo Oświaty i Wychowania. Pozostałymi były ELWRO 700 Solum oraz Meritum. ELWRO 800 Junior wygrał konkurs ze względu na zgodność z komputerem ZX Spectrum.

Procesor U880D był produkowany w NRD i został opracowany na bazie procesora Z80 amerykańskiej firmy ZiLOG, który dużą popularność zdobył dzięki ZX Spectrum. ELWRO 800 Junior posiadał pamięć operacyjną o wielkości 64 KB, mógł pracować z dwoma rodzajami napędów dysków elastycznych 5.25" oraz 3.5". Ponadto posiadał m.in. wyjście na kolorowy monitor. Początkowe założenia produkcyjne opiewały na 30 tys. sztuk ale faktycznie wyprodukowano około 14 tys. egzemplarzy.

ELWRO 700 Solum był konstrukcyjnie zbliżony do Juniora, natomiast w praktyce ze względu na rozbudowany interpreter BASIC, okazał się mieć problemy z uruchamianiem bardziej skomplikowanych programów.

Pod koniec lat 80. zakłady ELWRO opracowały ostatni model z serii 800 i był to ELWRO 801AT. Komputer ten posiadał procesor Intel 80286 i był klonem IBM PC.

ELWRO 800 Junior

Rys. 7 - Polski mikrokomputer ELWRO 800 Junior

W roku 1982 powstał jeden z najbardziej popularnych komputerów osobistych na świecie Commodore 64 (C64). Skonstruowany przez inżyniera polskiego pochodzenia i założyciela firmy Commodore Jack'a Tramiela.

Tagi: pierwszy polski komputer, polski mikrokomputer, bomba kryptologiczna, elwro